السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

226

تفسير الميزان ( فارسي )

مىگويى « مررت بزيد الكريم عبور كردم به زيد كريم » و منظورت معرفى زيد كريم باشد و يعنى بخواهى به طرف بفهمانى كه منظور من زيد غير كريم نيست ، بايد كلمه « كريم » را به خاطر اينكه صفت زيد مجرور است ، مجرور كنى و آن را به صداى زير بخوانى و اما اگر منظورت ستايش زيد باشد به اينكه مردى كريم است ، دو جور مىتوانى بخوانى ، يكى به صداى بالا و بگويى : « مررت بزيد الكريم » : كانه خواسته اى بگويى همين كه نام زيد را آوردم به ياد كرامت او افتادم و ديگر به صداى پيش و بگويى : « مررت بزيد الكريم » كه در اين صورت كلمه : « الكريم » خبر است براى مبتدايى كه حذف شده و تقدير كلام « مررت بزيد هو الكريم » است . و اما كسايى گفته : موضع كلمه « مقيمين » مجرور است و عطف است بر كلمه « ما » در جمله : « * ( بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ ) * » يعنى « و بالمقيمين الصلاة » و معناى آيه اين است كه راسخين در علم و مؤمنين بدانچه بر تو و بر انبياى قبل از تو نازل شده و به نمازگزاران ايمان مىآورند و چون هر جا عامل جر از كلمه اى ساقط شود آن كلمه به صداى بالا خوانده مىشود ، پس كلمه مورد بحث منصوب به نزع خافض است . قومى ديگر گفته‌اند : اين كلمه عطف است بر « ها » و « ميم » در كلمه « منهم » و معناى آيه چنين است كه « ليكن راسخون در علم از اهل كتاب و از نمازگزاران چنين و چنان مىكنند » . بعضى ديگر گفته‌اند : عطف است بر كاف در كلمه : « من قبلك » و معناى آيه اين است كه « راسخون در علم به آنچه قبل از تو و قبل از نمازگزاران نازل شده ايمان مىآورند » . بعضى ديگر گفته‌اند : اين كلمه عطف است بر كاف در كلمه « اليك » و يا كاف در كلمه : « قبلك » ، ولى اين چند وجه اخير از نظر علماى بصرى جائز نيست ، چون آنها جائز نمىدانند كه اسم ظاهر بر ضمير مجرور عطف شود مگر آنكه حرف جرى كه بر سر ضمير آمده دوباره بر سر اسم ظاهر بيايد و در آيه بايد فرموده باشد : « / بما انزل اليك و بالمقيمين » و يا « من قبلك و من قبل المقيمين » و يا « اليك و الى المقيمين » و چون در آيه چنين نشده اين وجوه نادرست است . آن گاه صاحب مجمع گفته است : و اما آن روايتى كه از عايشه نقل شده و رواياتى ديگر كه از نظر خواننده مىگذرد قابل اعتنا نيست ، اينك آن روايت : عروه مىگويد : از عايشه از جمله : « و المقيمين الصلاة » و نيز از كلمه « و الصابئين » و از كلمه « ان هذان » پرسيدم كه چرا مقيمين و صابئين با « ياء » و چرا « ان هذان » به رفع خوانده شده ، با اينكه كلمه « إن » مخفف